Zincir Bağlantı Elemanları

Zincir bağlantı elemanları, bir zincirin iki ucunu birleştiren, boyunu ayarlamayı mümkün kılan ve zinciri makineye ya da taşınacak yüke bağlayan parçaların tamamına verilen isimdir. Kilit baklası, ek baklası, yarım bakla, mapa, kanca, gergi elemanları ve pim setleri bu grubun içinde yer alır. Ölçüleri küçük olsa da bir hattın çalışıp çalışmamasını doğrudan bu parçalar belirler.

Bir zincir kaç ton yük taşırsa taşısın, kopma dayanımını en zayıf halka üzerinden verir. O halka çoğu zaman bağlantı elemanıdır. Yanlış hatvede seçilmiş bir kilit baklası ya da zincirin sınıfından düşük bir mapa, hattın gerçek kapasitesini görünmeyen bir şekilde aşağı çeker. Bu yüzden bağlantı elemanı seçimi, zincir seçimiyle aynı ciddiyette ele alınmalıdır.

Zincir Bağlantı Elemanları Hangi Görevi Üstlenir

Bir zincir üretim bandından çıktığında belirli boylarda sarılır. Makineye takılacak uzunluk ise her tesiste farklıdır. Bağlantı elemanları burada devreye girer ve zinciri istenen boya getirip uçlarını kapalı bir çevrim hâline dönüştürür.

İkinci görevleri bakım kolaylığıdır. Sökülebilir bir kilit baklası olmayan zincir, arıza anında kesilerek çıkarılmak zorunda kalır. Bu da hem duruş süresini uzatır hem de zincirin yeniden kullanılabilirliğini ortadan kaldırır. Doğru bağlantı elemanı, on beş dakikalık bir müdahaleyi saatlik bir duruşa dönüşmekten kurtarır.

Üçüncü olarak yük aktarımını sağlarlar. Kaldırma ve çekme uygulamalarında zincirin ucundaki mapa, kanca veya halka, yükü zincire güvenli bir açıyla iletir. Bu parçaların zincirle aynı mukavemet sınıfında olması, sistemin bütün olarak sertifikalı kalması açısından zorunludur.

Kilit Baklası ve Ek Baklası Arasındaki Fark

Kilit baklası, zincirin iki ucunu birleştiren ve gerektiğinde sökülebilen parçadır. Makaralı zincirlerde genellikle klipsli ya da kopilyalı olarak üretilir. Klipsli tip düşük ve orta devirli uygulamalarda tercih edilir, kopilyalı tip ise titreşimin yüksek olduğu hatlarda daha güvenli sonuç verir. Kilit baklası hakkında hazırladığımız ayrıntılı yazıda tiplerin kullanım alanlarını daha geniş bulabilirsiniz.

Ek baklası ya da sahada bilinen adıyla yarım bakla, zincir boyunun tek sayıda bakla gerektirdiği durumlarda kullanılır. Zincirler çift sayıda bakla olacak şekilde tasarlandığı için tek baklalık fark ancak bu parçayla kapatılır. Ancak yarım bakla, düz baklaya göre daha düşük mukavemete sahiptir ve bir zincirde birden fazla kullanılması önerilmez.

Mümkün olduğunda çözüm, yarım bakla eklemek yerine merkez mesafesini ya da dişli diş sayısını revize ederek çift sayıya ulaşmaktır. Bu her tesiste uygulanabilir olmasa da uzun vadede daha dengeli bir çalışma sağlar. Yüksek yüklü hatlarda tasarım aşamasında bu detayın düşünülmesi, sonradan yaşanacak kopma sorunlarının önüne geçer.

Sık Kullanılan Zincir Bağlantı Elemanları

Uygulamanın türüne göre kullanılan parça grubu değişir. Sahada en çok karşılaşılan elemanlar şunlardır:

• Kilit baklası: Zincirin uçlarını birleştirir, klipsli veya kopilyalı olarak üretilir.
• Ek baklası (yarım bakla): Tek sayıda bakla gerektiren boy ayarlarında kullanılır.
• Çift pimli bakla: İki dış plakanın pimlerle sabitlendiği, sökülebilir olmayan güçlü birleştirme parçasıdır.
• Mapa ve kilit mapası: Kaldırma zincirlerinde uç bağlantısını sağlar, sınıfına uygun seçilmesi gerekir.
• Kanca tipleri: Emniyet mandallı, klevisli ve kısaltma kancası gibi çeşitleri bulunur.
• Bağlantı halkası: Birden fazla kolun tek noktada toplandığı sapan sistemlerinde kullanılır.
• Gergi elemanları: Zincir sarkmasını gidermek için kullanılan ayarlı parçalardır.
• Kulaklı bakla ve taşıyıcı ataşmanlar: Konveyör hatlarında ürünün zincire tutunmasını sağlar.

Bu parçaların büyük bölümü makaralı zincir yapısına göre standartlaştırılmıştır. Kaldırma tarafında ise yuvarlak çelik zincir ölçüleri esas alınır ve elemanlar zincirin çap değeriyle eşleştirilir.

Doğru Ölçü Nasıl Belirlenir

İlk kontrol edilmesi gereken değer hatvedir. Makaralı zincirlerde hatve, iki pim merkezi arasındaki mesafedir ve 08B, 10B, 12B gibi kodlarla ifade edilir. Bağlantı elemanı, zincirle birebir aynı hatvede olmalıdır. Yakın ölçüler takılabilir görünse de dişli üzerinde yürümez ve kısa sürede aşınma yaratır. Zincir hatveleri ve ölçü standartları konusundaki yazımız bu noktada iyi bir başvuru kaynağıdır.

İkinci kontrol sıra sayısıdır. Tek sıra, çift sıra ve üç sıra zincirlerin bağlantı elemanları birbirinin yerine kullanılamaz. Çift sıra bir zincire tek sıra kilit baklası zorlanarak takıldığında yük dağılımı bozulur ve plakalar eğilme başlar.

Kaldırma zincirlerinde ise ölçü, malzeme çapı üzerinden verilir. 8 mm bir G80 zincire yine 8 mm ve aynı sınıfta mapa takılması gerekir. Sınıf farkı olan bir parça kullanıldığında zincirin sertifikalı kapasitesi geçersiz hâle gelir. Zincir kopma yükü tablosu üzerinden ölçü ve sınıf karşılaştırması yaparak doğru eşleştirmeyi görebilirsiniz.

Malzeme ve Yüzey Kaplaması Seçimi

Karbon çeliğinden üretilen bağlantı elemanları, kuru ve kapalı ortamlarda uzun yıllar sorunsuz çalışır. Maliyet açısından da en yaygın tercih budur. Ancak nem, kimyasal buhar veya sık yıkama söz konusuysa malzemenin değişmesi gerekir.

Gıda, ilaç ve kimya tesislerinde paslanmaz zincirler ve bunlara uygun paslanmaz bağlantı elemanları kullanılır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, paslanmaz bir zincire karbon çeliği kilit baklası takılmamasıdır. İki farklı metal temas ettiğinde galvanik korozyon başlar ve bağlantı noktası beklenenden çok daha erken zayıflar.

Dış ortamda çalışan sistemlerde galvaniz kaplama tercih edilir. Sıcak daldırma galvaniz, açık havada uzun ömür sağlar. Yalnız kaldırma zincirlerinde galvaniz uygulaması üreticinin onayına bağlıdır, çünkü bazı kaplama yöntemleri yüksek mukavemetli çelikte gevrekleşmeye yol açabilir.

Montajda En Sık Yapılan Hatalar

En yaygın hata, klipsin ters yönde takılmasıdır. Klipsin açık ucu, zincirin hareket yönüne bakacak şekilde monte edilirse çalışma sırasında bir kızak veya kılavuza takılıp yerinden çıkabilir. Doğrusu, kapalı ucun hareket yönüne bakmasıdır.

İkinci sık hata, gerginlik ayarının atlanmasıdır. Aşırı gergi pim ve burçları hızla aşındırır, gevşek zincir ise dişliden atlama yapar. Her iki durumda da ilk zarar gören nokta genellikle bağlantı elemanı olur. Zincir gerdirme uygulamaları hakkındaki bilgiler bu ayarı yaparken işinizi kolaylaştırır.

Üçüncü hata, kullanılmış bir kilit baklasının tekrar takılmasıdır. Sökülen klips bir miktar açılmış olur ve aynı sıkılıkta tutmaz. Bakım sırasında zincirin kendisi kullanılabilir durumda olsa bile kilit baklasının yenilenmesi doğru yaklaşımdır. Düzenli kontrolü olan tesislerde bu parçalar yedek olarak stokta tutulur.

Dördüncü olarak, montaj sırasında pime çekiçle sert darbe uygulanması sık görülür. Bu işlem plakaların paralelliğini bozar ve baklanın serbest hareketini engeller. Uygun bir zincir sökme takımı kullanmak hem parçayı hem de zinciri korur.

Ostim Zincir’de Bulabileceğiniz Bağlantı Elemanları

Firmamız DIN, ISO ve ANSI standartlarına uygun makaralı zincirlerin tamamı için kilit baklası, ek baklası ve çift pimli bakla tedariki yapmaktadır. Konveyör hatlarında kullanılan kulaklı baklalar ve özel ataşmanlar da projeye göre üretilebilmektedir.

Kaldırma tarafında G80 ve G100 sınıfı zincirler için mapa, kanca ve bağlantı halkası seçeneklerimiz sertifikalı olarak sunulur. Endüstriyel zincir grubumuz içinde yer alan ürünlerin bağlantı elemanlarını da aynı çatı altından temin edebilirsiniz.

Mevcut zincirinizin ölçüsünden emin değilseniz, eski parçanın fotoğrafı ya da numunesi üzerinden eşleştirme yapıyoruz. Ayrıca zincir montaj ve bakım hizmetimiz kapsamında sahada birleştirme ve gerginlik ayarı desteği de veriyoruz.

Özetle, zincir bağlantı elemanı seçerken hatve, sıra sayısı, mukavemet sınıfı ve malzeme uyumunun dördünü birden gözetmek gerekir. Bu dört başlık doğru belirlendiğinde hem güvenlik hem de işletme maliyeti tarafında ciddi bir kazanç elde edilir.