Zaman Kayışı

Zaman kayışları, motor ile tahrik edilen mil arasındaki hareketi kaymadan ve hız kaybı olmadan aktaran dişli yapıya sahip kayışlardır. Yüzeyindeki dişler, kasnak üzerindeki kanallara birebir oturduğu için aktarım oranı sabit kalır. Bu nedenle konum hassasiyetinin önemli olduğu makinelerde V kayış yerine tercih edilir.

Piyasada triger kayışı olarak da anılan bu ürünler; T, AT, HTD, STD ve XL gibi farklı profillerde üretilir. Doğru seçim yapılırken kayışın boyu, genişliği, diş adımı ve çalıştığı ortamın sıcaklığı birlikte değerlendirilir. Yanlış profil seçimi, kayışın kasnak üzerinde tırmanmasına ve kısa sürede diş kesmesine yol açar.

Zaman Kayışı Profilleri ve Diş Adımları

Profil seçimi, aktarılacak momentin büyüklüğüne ve makinenin devir aralığına göre yapılır. Küçük adımlı profiller düşük yüklü ve hassas hareketlerde, geniş adımlı profiller ise yüksek moment taşıyan sistemlerde kullanılır.

Sahada en sık karşılaşılan profiller şunlardır:

• T serisi (T2,5 – T5 – T10 – T20): Trapez dişli klasik profildir. Konveyör ve besleme sistemlerinde yaygındır.
• AT serisi (AT5 – AT10 – AT20): Diş kökü daha geniştir, aynı ölçüde T serisine göre daha fazla yük taşır.
• HTD serisi (3M – 5M – 8M – 14M): Yuvarlak diş yapısı sayesinde yüksek momentte sessiz çalışır.
• STD ve RPP serileri: Yüksek devirli, sürekli çalışan hatlar için geliştirilmiştir.
• XL, L, H (inç sistemi): Amerikan standardındaki makinelerde karşımıza çıkar.

Bu profillerin her biri kendi triger kasnakları ile eşleşir. Profil ile kasnak arasında uyumsuzluk varsa kayış düzgün otursa bile diş dibinde aşınma hızla ilerler.

Kauçuk ve Poliüretan Kayışlar Arasındaki Fark

Kauçuk esaslı kayışlar, cam elyaf takviyeli yapısıyla esnekliğini uzun süre korur. Küçük çaplı kasnaklarda bile rahat çalıştığı için tekstil, ambalaj ve genel makine imalatında tercih edilir. Yağa ve yüksek sıcaklığa dayanımı ise sınırlıdır.

Poliüretan zaman kayışları çelik veya kevlar halatla güçlendirilir. Aşınmaya karşı daha dirençli olduğu için gıda hatlarında, ıslak ortamlarda ve kimyasal temasın olduğu bölümlerde kullanılır. Metrajlı, sonsuz ya da kaynaklı biçimde temin edilebilmesi de uygulamada esneklik sağlar.

Taşıma amaçlı kullanımlarda kayışın sırtına PVC, keçe veya köpük kaplama yapılabilir. Bu tür kaplamalı kayışlar, ürünü kaydırmadan taşıması gereken hatlarda işi hem hızlandırır hem de yüzey çiziklerinin önüne geçer.

Doğru Zaman Kayışı Nasıl Seçilir?

Seçim yaparken tek başına kayış boyuna bakmak yeterli olmaz. Mevcut makinede değişim yapılacaksa sökülen kayışın üzerindeki kod okunmalı, kod silinmişse ölçüler kumpasla alınmalıdır.

Karar verirken kontrol edilmesi gereken başlıklar şu şekildedir:

• Diş adımı ve toplam diş sayısı
• Kayış genişliği ile kasnak yanak açıklığı
• Motor devri ve aktarılacak moment değeri
• Ortam sıcaklığı, yağ veya kimyasal teması
• İki kasnak arasındaki merkez mesafesi ve gergi imkânı

Diş sayısı ve merkez mesafesi hesabı için sitemizdeki triger dişli hesabı sayfasından yararlanabilirsiniz. Böylece sipariş öncesinde ölçüleri teyit etmiş olursunuz.

Kasnak Uyumu ve Montaj Sırasında Dikkat Edilecekler

Kayışın ömrünü belirleyen en kritik nokta kasnak eksenlerinin paralel olmasıdır. Milimetrik bir kaçıklık bile kayışı yan yanağa doğru iter ve kenar liflerinin dağılmasına neden olur. Montaj öncesinde iki kasnağın yüzeyi mastarla kontrol edilmelidir.

Sık sök tak yapılan sistemlerde burçlu triger kasnaklar işi kolaylaştırır. Konik burç sayesinde kasnak mil üzerinden zorlanmadan çıkar, tekrar montajda merkezleme kendiliğinden sağlanır.

Kayışı takarken kesinlikle tornavida gibi aletlerle zorlamamak gerekir. Kasnak merkezleri gevşetilerek kayış serbest biçimde yerleştirilir, gerginlik ardından ayarlanır.

Gerginlik Ayarı ve Bakım Aralıkları

Aşırı gergin çalışan bir kayış rulmanlara ek yük bindirir ve yatak ömrünü kısaltır. Gevşek kalan kayış ise yük altında diş atlar, bu da konum kaybına yol açar. Doğru değer, üretici tablosundaki frekans veya sehim ölçüsüne göre belirlenir.

İlk çalıştırmadan sonraki birkaç saat içinde gerginliğin yeniden kontrol edilmesi faydalıdır. Kayışlar bu sürede bir miktar oturur. Periyodik bakımda diş dibinde çatlak, sırtta parlama ve kenarda lif dağılması olup olmadığına bakılmalıdır.

Zaman Kayışlarının Kullanıldığı Alanlar

Otomasyon hatlarında pozisyonlama, ambalaj makinelerinde besleme, CNC tezgâhlarında eksen hareketi ve tekstil makinelerinde tahrik aktarımı bu kayışların başlıca uygulama alanlarıdır. Yürüyen bant sistemlerinde ise taşıma görevini üstlenirler.

Ostim Zincir olarak farklı profil ve ölçülerde zaman kayışı ile birlikte uyumlu kasnak ve burç gruplarını tek elden tedarik ediyoruz. Standart dışı ölçülerde özel imalat kasnaklar da üretiyoruz. Kısacası, elinizdeki numuneyi veya makine bilgisini paylaşmanız durumunda uygun modeli birlikte belirleyebiliriz.