Yaylı Kaplin

Yaylı kaplin, iki mili birbirine bağlarken aradaki torku esnek bir yay elemanı üzerinden aktaran bir güç aktarma parçasıdır. Karşılıklı iki göbeğin dış çevresine açılmış özel profilli kanallara, ısıl işlem görmüş yay çeliğinden üretilen kıvrımlı bir ızgara yerleştirilir. Yük arttıkça bu ızgara kanal içinde hafifçe bükülür, tork düştüğünde ise eski konumuna döner. Bu davranış sayesinde motordan gelen ani darbeler makineye doğrudan iletilmez.

Piyasada ızgara yaylı kaplin, grid kaplin veya Bibby tipi kaplin adlarıyla da anılır. Kullanım nedeni tek başına bağlantı kurmak değildir; titreşim sönümleme, burulma esnekliği ve aşırı yükte kırılarak sistemi koruma özellikleri bir arada aranır. Kırıcı, değirmen, karıştırıcı, pompa ve fan gruplarında bu üç özelliğin aynı anda gerekmesi, yaylı kaplini rijit ve lastik elemanlı modellerin önüne çıkarır.

Yaylı Kaplin Nasıl Çalışır?

Çalışma prensibinin merkezinde yay ızgarasının kanal içindeki temas geometrisi vardır. Düşük torkta ızgara, kanalın yalnızca dış uçlarına yaslanır ve serbest uzunluğu fazladır. Bu durumda kaplin oldukça esnektir, burulma açısı yüksektir.

Tork yükseldikçe yay elemanı kanal yüzeyine doğru daha geniş bir alanda oturur. Serbest kalan uzunluk kısalır, dolayısıyla direnç artar. Yani kaplin yükle birlikte sertleşen bir yay gibi davranır. Rezonans bölgelerinden hızla geçilmesini sağlayan da bu değişken sertlik karakteridir.

Ani yük sıçramalarında ızgara bir miktar daha bükülerek darbenin tepe değerini düşürür. Uygulamada bu, redüktör dişlilerinin ve motor rulmanlarının daha uzun ömürlü olması anlamına gelir. Beklenmedik bir sıkışmada ise yay elemanı, pahalı ekipmanlardan önce kendini feda eder ve yalnızca ızgara değiştirilerek hat tekrar devreye alınır.

Sistemin sessiz çalışmasına katkısı da göz ardı edilmemelidir. Metal ızgara, gres içinde çalıştığı için sürtünmeli sönümleme yapar ve burulma titreşimlerinin bir bölümünü ısıya çevirir.

Yaylı Kaplin Parçaları ve Malzeme Yapısı

Bir yaylı kaplin görünüşte basit olsa da her parçanın belirli bir işlevi vardır. Sipariş verirken hangi bileşenin talep edildiğini net söylemek, yanlış ürün gelmesinin önüne geçer.

• Göbekler: Genellikle çelik veya pik döküm gövdelidir. Mil deliği ve kama kanalı müşteri ölçüsüne göre işlenir.
• Yay ızgarası: Alaşımlı yay çeliğinden üretilir, ısıl işlemle sertleştirilir. Kaplinin esnekliğini belirleyen ana elemandır.
• Kapak takımı: Yayı yerinde tutar ve gresin dışarı sızmasını engeller. Sac veya döküm olarak üretilir.
• Conta ve keçeler: Kapak ile göbek arasında sızdırmazlık sağlar.
• Bağlantı civataları: Kapağı sabitler, dengesizlik yaratmaması için eşit torkla sıkılır.

Yay ızgarasının kalitesi, kaplinin ömrünü doğrudan belirler. Yeterince sertleştirilmemiş bir yay, birkaç yüz saat içinde kalıcı şekil değiştirir ve boşluk yapmaya başlar. Bu nedenle standart dışı ucuz ürünlerde kısa sürede tekrarlanan arızalar görülür. Kaplin gövdesi ve kaplin lastikleri gibi yedek parçaların aynı üreticiden temin edilmesi, ölçü uyumu açısından daha güvenlidir.

Yaylı Kaplin Çeşitleri ve Kapak Tipleri

Yaylı kaplinler öncelikle kapak yönüne göre ayrılır. Yatay bölünmüş kapaklı modellerde kapak, milin eksenine paralel olarak ikiye ayrılır. Bakım sırasında motoru veya redüktörü yerinden oynatmadan yaya ulaşılabildiği için dar montaj alanlarında tercih edilir.

Dikey bölünmüş kapaklı tiplerde ise kapak, mil eksenine dik yönde açılır. Bu yapı yüksek devirli uygulamalarda daha dengeli bir dönüş sağlar ve merkezkaç kuvvetlerine karşı daha güvenlidir. Devir sınırı yüksek fan ve kompresör gruplarında bu tip öne çıkar.

Ara mesafeli uygulamalar için ara parçalı çözümler de üretilir. Motor ile pompa arasındaki mesafe fazlaysa, sistemi sökmeden bakım yapabilmek adına ara flanşlı yapılar kullanılır. Ayrıca kısa göbekli, uzun göbekli ve konik burçlu varyantlar montaj kolaylığına göre seçilir. Konik bağlantı gerektiren uygulamalarda konik burç kullanımı, göbeğin mil üzerinde boşluk yapmasını önler.

Uygulamanın karakteri bazen tamamen farklı bir kaplin tipini gerektirir. Yüksek tork ve düşük devirde zincir kaplin, orta güç ve titreşim ağırlıklı işlerde ise yıldız kaplin daha ekonomik sonuç verebilir. Tüm modelleri bir arada karşılaştırmak için kaplin çeşitleri sayfasındaki ölçü tablolarına bakılabilir.

Hangi Makinelerde Kullanılır?

Yaylı kaplinin asıl alanı, yükün sürekli dalgalandığı ağır sanayi makineleridir. Taş kırma tesislerinde çeneli ve darbeli kırıcıların motor bağlantılarında neredeyse standart hâline gelmiştir. Kırıcıya giren malzemenin boyutu her an değiştiği için tork da sürekli değişir.

Çimento ve maden tesislerinde bilyalı değirmen tahriklerinde, kömür değirmenlerinde ve besleyici gruplarında yaygın olarak görülür. Aynı şekilde vinç kaldırma ve yürütme mekanizmalarında, ani duruş ve kalkışların yarattığı şoku sönümlemek amacıyla kullanılır.

Su ve atık su tesislerinde büyük santrifüj pompalarda, kâğıt fabrikalarında hamur karıştırıcılarda, gıda ve yem sektöründe ise burgu ve elevatör tahriklerinde karşımıza çıkar. Konveyör hatlarında ise motor ile redüktör arasında konumlandırılarak bant üzerindeki yük değişimlerinin motora yansımasını azaltır. Bu tür hatlarda konveyör yedek parça grubuyla birlikte planlanan bir stok yönetimi, duruş sürelerini belirgin biçimde kısaltır.

Yaylı Kaplin Seçerken Nelere Bakılmalı?

Doğru seçim, katalogdan rastgele bir ölçü işaretlemekle olmaz. Aşağıdaki başlıklar netleştiğinde uygun model çoğu zaman tek adımda bulunur.

• Aktarılacak tork: Motor gücü ve devir sayısından hesaplanan nominal tork değeri temel alınır.
• Servis faktörü: Kırıcı ve değirmen gibi darbeli işlerde nominal torkun üzerine emniyet katsayısı eklenir.
• Mil çapları: İki taraftaki mil çapı farklı olabilir, göbek delikleri buna göre işlenir.
• Çalışma devri: Yüksek devirlerde kapak tipi ve balans hassasiyeti önem kazanır.
• Kaçıklık payı: Montajda beklenen eksen kaçıklığı ve mil boşluğu miktarı.
• Ortam koşulları: Sıcaklık, tozlu ortam ve nem, gres tipi ile keçe seçimini etkiler.

Bu verilerin tamamı elinizde olmasa bile makinenin markası, modeli ve motor etiket bilgileri çoğu zaman seçim için yeterlidir. Redüktörlü sistemlerde çıkış devri de mutlaka belirtilmelidir, çünkü motorlu redüktör çıkışındaki tork motor miline göre kat kat yüksektir.

Montaj ve Eksen Ayarı

Yaylı kaplinin ömrünü kısaltan en yaygın sebep, hatalı montajdır. Göbekler millere takılırken zorlamalı çakma yerine ısıtarak geçirme yöntemi tercih edilmelidir. Çekiçle vurmak, karşı taraftaki rulmanlara zarar verir.

İki göbeğin dişleri karşılıklı hizalandıktan sonra eksenel boşluk kontrol edilir. Kaplin, milleri birbirine yaslamak için değil, aralarındaki küçük sapmaları tolere etmek için tasarlanmıştır. Bu nedenle üretici kataloğunda verilen boşluk ölçüsüne sadık kalmak gerekir.

Paralel ve açısal kaçıklık, komparatör veya lazer hizalama cihazı ile ölçülmelidir. Yaylı kaplin belirli bir kaçıklığı tolere eder, ancak bu pay bir montaj hatasını kapatmak için harcandığında, gerçek çalışma sırasında sönümleme kapasitesi kalmaz. Yay ızgarası kanala yerleştirildikten sonra kapak takılır ve tüm civatalar çapraz sırayla eşit torkta sıkılır.

Yağlama ve Periyodik Bakım

Yaylı kaplin, kuru çalışan bir parça değildir. Kapak içi uygun kıvamda kaplin gresiyle doldurulur. Gres hem yay ile kanal arasındaki sürtünmeyi azaltır hem de sönümleme etkisine katkı sağlar. Standart rulman gresi çoğu uygulamada yeterli olmaz, merkezkaç etkisiyle dışa savrulur.

Bakım aralığı çalışma koşuluna göre değişmekle birlikte, normal şartlarda yılda bir kez gres yenilemesi yaygın bir uygulamadır. Yüksek sıcaklık ve sürekli üç vardiya çalışan hatlarda bu süre kısaltılır. Gres değişimi sırasında yay ızgarası çıkarılıp gözle kontrol edilmelidir.

Yayda incelme, uç kısımlarda aşınma veya kalıcı bükülme varsa parça yenilenir. Kanal ağızlarında oluşan çapak ve ezikler ise kaçıklığın uzun süredir yüksek olduğunu gösterir; bu durumda yalnızca yayı değiştirmek sorunu çözmez, hizalama tekrar yapılmalıdır.

Ostim Zincir Yaylı Kaplin Tedariki

Ostim Zincir olarak yaylı kaplinleri, göbek ve yay ızgarası dahil komple takım hâlinde veya tek tek yedek parça olarak temin ediyoruz. Standart ölçülerin büyük bölümü stoklarımızda yer alır, mil deliği ve kama kanalı açma işlemleri kendi atölyemizde yapılır.

Elinizdeki eski kaplinin ölçülerini bilmiyorsanız, parçanın fotoğrafı ve birkaç temel ölçüsü üzerinden model tespiti yapabiliyoruz. Aynı şekilde makinenin ihtiyacına göre farklı bir tipe geçilmesi gerekiyorsa, alternatif çözümleri tork ve devir verilerinizle birlikte değerlendiriyoruz. Ürün gruplarımızın tamamına online katalog üzerinden ulaşabilirsiniz.

Kısacası yaylı kaplin, doğru ölçüldüğünde ve düzgün monte edildiğinde yıllarca sorunsuz çalışan bir parçadır. Seçim, montaj veya yedek parça konusunda desteğe ihtiyaç duyduğunuzda iletişim sayfamızdaki numaralardan bize ulaşabilir, aynı gün fiyat ve stok bilgisi alabilirsiniz.