Yataklı Rulman Çeşitleri

Yataklı rulman, bir rulmanın kendi gövdesiyle birlikte tek parça halinde sunulduğu, mile doğrudan monte edilebilen hazır bir yataklama çözümüdür. İçinde genellikle küresel dış bilezikli bir bilyalı rulman, dışında ise dökme demir, çelik, paslanmaz veya plastik gövde bulunur. Milin üzerine geçirilir, setuskur ya da eksantrik bilezikle sabitlenir, gövdesi de makine şasisine cıvatalanır. Bu sayede ayrı yatak imalatı yapmadan, kısa sürede çalışan bir mil düzeni kurulur.

Piyasada en çok karşılaşılan yataklı rulman aileleri UC serisidir. UCP, UCF, UCFL, UCT, UCFC gibi kodlar rulmanı değil gövdenin biçimini anlatır. Yani içerideki rulman çoğu zaman aynıdır, değişen şey bağlantı yüzeyi ve montaj yönüdür. Bunun yanında ağır sanayide tercih edilen SN, SD ve S tipi ayrılabilir yataklar, konveyör ve tarım makinelerinde kullanılan sac gövdeli modeller de bu grubun içindedir.

Doğru seçim yapmak için önce milin çapını, taşınacak yükün yönünü ve gövdenin nereye bağlanacağını netleştirmek gerekir. Aşağıda hem çeşitlerin tablosunu hem de seçim sırasında işinize yarayacak pratik ölçütleri bulacaksınız.

Yataklı Rulman Tam Olarak Hangi İşi Yapar?

Dönen bir mil, kendi ağırlığıyla birlikte üzerindeki kasnak, dişli veya tamburun yükünü de taşır. Bu yükün gövdeye aktarılması, milin merkezde kalması ve sürtünmenin düşük tutulması gerekir. Yataklı rulman bu üç işi tek bir parçada birleştirir.

İç bilezikteki küresel dış yüzey, bu ürünü klasik rulmandan ayıran en önemli detaydır. Mil ile gövde arasında birkaç derecelik açısal kaçıklık oluştuğunda rulman kendi kendine hizalanır. Konveyör şasilerinde, kaynaklı çerçevelerde ve saha koşullarında montaj hiçbir zaman mükemmel doğrulukta olmaz. Bu esneklik sayesinde rulman zorlanmadan çalışmaya devam eder.

Yataklı rulmanların büyük bölümü fabrikada gres ile dolu gelir ve keçelidir. Çoğunda gres nipeli bulunur, böylece periyodik yağlama mümkün olur. Tozlu ortamlarda çalışan makinelerde bu detay, rulman ömrünü doğrudan etkiler.

Radyal yükte yüksek performans gösterirken, sürekli ve yüksek eksenel yükte sınırlıdırlar. Bu tip yükleme varsa konik makaralı rulmanlar ya da küresel makaralı rulmanlar daha uygun bir tercih olur.

Yataklı Rulman Çeşitleri Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki tablo, sahada en sık kullanılan gövde tiplerini ve hangi durumda tercih edildiklerini bir arada gösteriyor.

UC Serisi Gövde Tipleri Arasındaki Farklar

UC serisinde seçimi belirleyen tek soru şudur: rulman hangi yüzeye bağlanacak? Cevap, gövde tipini doğrudan verir.

• **UCP serisi:** Şasenin üst yüzeyine oturur, ayakları üzerinden iki cıvatayla bağlanır. Konveyör tamburlarında ve tahrik millerinde ilk akla gelen tiptir.
• **UCF serisi:** Kare flanşı sayesinde dikey duvara dört noktadan tutunur. Yük dengeli dağıldığı için titreşimli çalışmada avantajlıdır.
• **UCFL serisi:** Oval flanşı iki cıvata kullanır, yer sıkıntısı olan makine yanaklarında tercih edilir.
• **UCT serisi:** Kanal içinde ileri geri hareket edebilir, bant ve zincir gerginliğini ayarlamak için kullanılır.
• **UCFC serisi:** Yuvarlak flanşlı yapısıyla silindirik gövdelere doğrudan monte edilir.
• **UCPA ve UCHA:** Mil merkez yüksekliğinin standart dışı kaldığı yerlerde devreye girer.
• **UCFA ve UCFB:** Üç delikli flanşları, tarım makinelerinin döküm gövdelerine uyum sağlar.

Bu serilerin ortak yanı, aynı mil çapı için içeride aynı rulmanı kullanmalarıdır. UCP 205, UCF 205 ve UCFL 205 modellerinin hepsi 25 mm mile oturur. Dolayısıyla stokta bulunan bir gövde tipini, montaj yüzeyi uyuyorsa diğerinin yerine kullanmak mümkün olur.

Ayrılabilir Gövdeli SN ve SD Tipi Yataklar

Mil çapı 60 mm üzerine çıktığında ve yükler ağırlaştığında tek parça UC gövdeler yetersiz kalır. Bu noktada kapağı sökülebilen döküm yataklar devreye girer. SN rulman yatakları, gövde ile kapağın ayrılabildiği yapısı sayesinde rulmanı milden çıkarmadan değiştirme imkânı verir.

Bu yataklar rulmanla birlikte satılmaz. İçine oynak bilyalı ya da küresel makaralı rulman, konik geçmeli manşon ve keçe seti ayrıca seçilir. Bakım açısından esneklik sağlayan bu yapı, aynı zamanda doğru kombinasyonu belirlemeyi gerektirir. SNA ve SNH serisi modeller daha geniş çap aralığını karşılar.

Daha büyük ölçülerde SD tipi rulman yatakları ve S tipi rulman yatakları kullanılır. Kırıcı, elek, değirmen ve büyük fan millerinde bu tipler standarttır. Gövde kalınlıkları ve cıvata sınıfları ağır darbeli çalışmaya göre belirlenir.

Gövde Malzemesine Göre Seçim

Standart yataklı rulmanların gövdesi dökme demirdir. Sağlam, titreşim sönümleme kapasitesi yüksek ve ekonomiktir. Kuru, korumalı ortamlarda uzun yıllar sorunsuz çalışır.

Nemli ortamlarda, yıkama yapılan gıda hatlarında ve kimyasal temasının olduğu yerlerde paslanmaz gövde tercih edilir. Bu uygulamalarda içerideki rulmanın da paslanmaz olması gerekir, aksi halde gövde dayanır ama rulman kısa sürede korozyona uğrar. Paslanmaz rulmanlar sayfamızda uygun malzeme sınıflarını inceleyebilirsiniz.

Hafif yüklü ve düşük devirli hatlarda sac gövdeli ya da termoplastik gövdeli modeller kullanılır. Bunlar hem daha hafiftir hem de maliyeti düşürür. Ambalaj makineleri ve küçük taşıma hatları bu grubun ana kullanım alanıdır. Plastik ve sac rulmanlar kategorisi bu ihtiyacı karşılar.

Sıcaklık da malzemeyi belirleyen bir etkendir. Fırın çıkışı, kurutma tüneli gibi bölgelerde yüksek sıcaklığa dayanıklı gres ve özel keçe kullanan modeller gerekir.

Seçim Yaparken Kontrol Edilmesi Gereken Başlıklar

Yanlış seçilen bir yatak, kısa sürede ısınma ve gürültüyle kendini belli eder. Aşağıdaki maddeler siparişten önce netleştirilmelidir:

• Mil çapı: UC serisinde 204 kodu 20 mm, 205 kodu 25 mm mile karşılık gelir. Ölçüyü kumpasla teyit etmek en sağlıklısıdır.
• Yük yönü: Ağırlıklı radyal yük varsa UC serisi yeterlidir. Eksenel bileşen belirginse farklı bir rulman tipi düşünülmelidir.
• Devir sayısı: Yüksek devirde çalışan millerde setuskurlu sabitleme yerine eksantrik bilezikli ya da manşonlu bağlantı daha dengeli sonuç verir.
• Ortam koşulları: Toz, nem, kimyasal ve sıcaklık; keçe tipini ve gövde malzemesini belirler.
• Montaj yüzeyi: Yatay yüzey için ayaklı, dikey yüzey için flanşlı gövde seçilir.
• Bakım aralığı: Sık yağlama gerektiren hatlarda gres nipelli modeller tercih edilmelidir.

Bu altı başlık netleştiğinde, doğru model genellikle tek seçeneğe iner. Emin olunamayan durumlarda mevcut parçanın fotoğrafı ve ölçüsü, hızlı bir eşleştirme için yeterli olur.

Montaj ve Bakımda Ömrü Belirleyen Detaylar

Montajda en sık yapılan hata, yatağı çekiçle mile zorlamaktır. Darbe bilya yuvalarında iz bırakır ve rulman daha ilk günden ömür kaybeder. Doğru yöntem, mil yüzeyini temizleyip ince bir yağ filmi sürerek yatağı elle kaydırmaktır.

Setuskurlar sıralı ve dengeli sıkılmalıdır. Önce biri tam sıkılıp diğeri gevşek bırakılırsa iç bilezik eksen dışına çıkar. İki vidayı kademeli olarak sıkmak, milin merkezde kalmasını sağlar.

Yağlamada aşırıya kaçmak da eksik bırakmak kadar zararlıdır. Gövdenin tamamen gresle doldurulması iç sıcaklığı yükseltir. Genel uygulama, boşluğun yaklaşık üçte ikisini doldurmak ve devir arttıkça bu oranı azaltmaktır.

Çalışma sırasında ortaya çıkan metalik ıslık sesi, gövdede belirgin ısınma ya da milde titreşim artışı, yatağın kontrol edilmesi gerektiğini gösterir. Bu belirtiler ihmal edildiğinde arıza yalnızca rulmanla sınırlı kalmaz, mil ve kasnak grubuna da yayılır.

Ostim Zincir’den Yataklı Rulman Tedariği

Ostim Zincir olarak UC serisinin tamamını, SN ve SD tipi ayrılabilir yatakları ve bunlarla birlikte kullanılan sabit bilyalı rulmanları stoklu şekilde sunuyoruz. Ankara Ostim’deki depomuzdan Türkiye geneline aynı gün sevkiyat yapıyoruz.

Yataklama grubunun yanında zincir, dişli, kasnak ve kaplin gruplarını da tek merkezden temin edebilirsiniz. Bir tahrik hattının tüm bileşenlerini aynı yerden almak, hem uyum sorunlarını hem de tedarik süresini azaltır. Ürün gruplarımız sayfasından kapsamı görebilir, teknik ölçüler için online kataloğumuzu inceleyebilirsiniz.

Kısacası, elinizdeki makinenin mil çapını, bağlantı yüzeyini ve çalışma ortamını bize iletmeniz yeterli. Uygun seriyi ve ölçüyü belirleyip fiyatıyla birlikte size dönüyoruz. İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.